Konsorcjum firm badawczych, w skład którego wchodzi SMWI zakończyło prace nad raportem „Badanie rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w kontekście polityk rozwoju regionalnego i obszarów wiejskich”.
W skład konsorcjum poza SMWI wchodzą: Duński Instytut Technologii (koordynator), EMPIRICA (Niemcy), Europejskie Stowarzyszenie Regionów na rzecz rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego (ERIS@) oraz Centrum Badań nad Rozwojem Miast i Regionów (Wielka Brytania). Raport został opracowany na zlecenie Komisji Europejskiej.
Celem raportu było stworzenie obrazu zakresu inwestycji podejmowanych przez Unię Europejską w technologie informacyjne i komunikacyjne (ICT) w obszarach wiejskich i polityce regionalnej. Stanowi on wkład w ocenę jakości inwestycji prowadzonych przez poszczególne państwa członkowskie, co pozwala na porównania skuteczności prowadzonych polityk e-rozwoju. Zawiera analizę porównawczą nakładów i osiągniętych efektów oraz interpretuje otrzymane rezultaty, stanowiąc tym samym podstawę do wyciągnięcia wniosków z prowadzonych do tej pory działań, co w dalszej perspektywie pozwoli na podjęcie przez Komisję Europejską działań korygujących.
Analiza danych została prowadzona poprzez zebranie danych finansowych dotyczących wydatków w poszczególnych kategoriach interwencji we wszystkich krajach UE – zarówno na poziomie krajowym jak i w wybranych regionach. W przypadku Polski, przygotowany raport uwzględnia działania prowadzone w 5 województwach: małopolskim, podkarpackim, podlaskim, wielkopolskim, oraz zachodniopomorskim. Oprócz danych finansowych, raport zawiera rezultaty badań jakościowych, do których dane zostały zebrane w wyniku rozmów z przedstawicielami samorządów szczebla regionalnego oraz pracownikami ministerstw właściwych dla rozwoju regionalnego. Badania jakościowe były konieczne w celu ukazania szerszego kontekstu interwencji prowadzonych z wykorzystaniem środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) i innych funduszy strukturalnych, na który składają się uwarunkowania lokalne/ regionalne, polityki szczebla centralnego oraz poziom inwestycji sektora prywatnego.
Główne wnioski z raportu pozwalają na stwierdzenie, iż: rola polityki rozwoju społeczeństwa informacyjnego i inwestycji w ICT rośnie w całej Unii: całkowite wydatki na ten cel w latach 2000 – 2006 wyniosły 6,4 miliarda EUR, natomiast w bieżącym okresie (2007 – 2013) na rozwój społeczeństwa informacyjnego planuje się przeznaczyć 14,7 miliarda EUR. Jest bardzo prawdopodobne, że lwią część tej kwoty stanowią wydatki EFRR dedykowane od samego początku na projekty teleinformatyczne lub szerzej - na rozwój społeczeństwa informacyjnego, jednakże należy mieć na uwadze fakt, iż badania wykazały że nader często projekty, które nie zostały zakwalifikowane jako przyczyniające się do rozwoju społeczeństwa informacyjnego, w ostatecznym rozliczeniu realizują ten cel.
Jeszcze istotniejszy (i bardziej komplikujący obraz skali wydatków) jest fakt, iż projekty wspierane finansowo z Europejskiego Funduszu Społecznego, EAGGF, FIFIG oraz z innych instrumentów nie są klasyfikowane przez instytucje zarządzające według tych samych kategorii interwencji, dlatego też metodologicznie niezwykle trudne jest definitywne określenie dziedzin, w których poniesiono wydatki. W trakcie badań bardzo trudnym zadaniem okazało się także zebranie informacji o wielkości regionalnej alokacji, w przypadku Polski ma to swoje uzasadnienie w tym, iż centralne programy operacyjne nie zawierają wskazówek co do obszarów geograficznych.
Analizy przeprowadzone w ramach projektu badawczego sugeruja wykształcenie się następujących trendów w regionalnych politykach rozwoju społeczeństwa informacyjnego:
a) rozwój społeczeństwa informacyjnego nie tylko pozostaje jednym z głównych priorytetów, ale wręcz zyskuje na znaczeniu: wydatki na ten cel w UE uległy podwojeniu.
b) większość krajów członkowskich odchodzi od inwestycji w podstawową, twardą infrastrukturę: w wyniku analizy wydatków według kategorii interwencji, w okresie finansowym 2000-2006 jedynie w 6 krajach UE większość wydatków została poniesiona na twardą infrastrukturę; jednym z tych krajów jest Polska (pozostałe to Austria, Czechy, Irlandia, Włochy i Łotwa).
c) W okresie 2007-13 - nastąpiła istotna zmiana w strukturze geograficznej alokacji: środek ciężkości interwencji przeniósł się na wschód Unii Europejskiej.
Dużym zaskoczeniem w trakcie zbierania danych do raportu było stwierdzenie, iż według danych za 2008 r., odsetek gospodarstw posiadających szerokopasmowy dostęp do Internetu w Polsce jest poniżej średniej UE (EU-15: 52 %, EU-25: 50 %, EU-27: 49 %) i wynosi 38 %. Jednakże jest to wartość większa, niż ta, którą mogą pochwalić się Włochy (31%), Grecja (22%) Bułgaria (21%), Czechy (36%), Słowacja (35%) i prawie tyle samo co Portugalia (39%).
Raport rekomenduje, aby Komisja Europejska podjęła bardziej energicznie działania uświadamiające krajom członkowskim i regionom wagę ICT i wzrostu kompetencji cyfrowych w wyrównywaniu różnic cywilizacyjnych pomiędzy terenami zurbanizowanymi i wsią. Szczególnie w tym obszarze rola Komisji Europejskiej jest nie do przecenienia, gdyż państwa członkowskie oraz regiony przykładają dużą wagę do zachowania zgodności swoich polityk rozwoju regionalnego z wytycznymi oraz politykami rozwoju na poziomie europejskim.
Kolejną rekomendacją jest umożliwienie większego udziału regionów w kształtowaniu ram programowych polityk rozwoju społeczeństwa informacyjnego po 2010 r. Nie należy przy tym wpaść w pułapkę poszukiwania „złotego środka”, pomijającego regionalną specyfikę.
Co do zasady, interwencja publiczna pozwala na zwiększenie opłacalności inwestycji w regionach peryferyjnych, dlatego też ponownie należy rozważyć przepisy, w myśl których przedsięwzięcia generujące przychód mogą liczyć na niższą wartość wparcia. Powoduje to mniejsze zainteresowanie przedsiębiorców świadczeniem usług dostępowych w regionach peryferyjnych.
Bardzo istotną rekomendacją raportu dla regionów jest uświadomienie wagi inwestycji w kapitał społeczny i potencjał instytucjonalny.
